هدایت شده از پرسمان اعتقادی
چگونه میتوان خدا را بهتر شناخت؟
🌀راههای پیش روی بشر برای خداشناسی، سه قسم است:
♦️الف. راه دل یا فطرت؛ یعنی، هر انسانی به مقتضای آفرینش و ساختمان اصلی روح خود، خدا را میشناسد؛ بدون اینکه نیاز به اکتساب و تحصیل علوم مقدماتی داشته باشد. منظور از فطرت، عقل نیست؛ بلکه مقصود، «دل» است. عارفان از آنجا که به نیروی عشق فطری ایمان و عقیده دارند، در تقویت این نیرو میکوشند. اگر بخواهیم بدانیم آیا چنین احساسی در آدمی هست یا خیر؟ دو راه در پیش داریم:
1⃣ خودمان شخصاً و عملاً، دست به آزمایش در وجود خویش و دیگران بزنیم.
2⃣ ببینیم دانشمندانی که سالیان دراز در زمینه روان آدمیان، از جنبه مسائل معنوی مطالعه و تحقیق کردهاند، چه نظرهایی دارند.
♦️ب. راه حس و علم، یا راه طبیعت؛ این راه به نوبه خود به سه راه دیگر تقسیم میشود:
1⃣ راه تشکیلات و نظاماتی که در ساختمان جهان به کار رفته است.
2⃣ راه هدایت و راهنمایی نادیدهای که موجودات را در مسیر خویش میاندازد.
3⃣ راه حدوث و پیدایش عالم.
♦️ج. راه عقل یا راه استدلال و فلسفه؛ این راه گرچه سخت و پر پیچ و خم است و طی آن و فهماندن و فهمیدنش نیاز به مقدمات زیادی دارد؛ ولی بهترین و محکمترین طریق خداشناسی و معرفت به حضرت ربوبی است.
هر یک از این سه راه، از وجهی بر راههای دیگر رجحان دارد:
🌀راه دل و فطرت، از نظر شخصی کاملترین راهها است؛ یعنی، برای هر انسان بهتر، لذت بخش تر و مؤثرتر این است که از راه دل، به معرفت خداوند راه یابد؛ ولی نمیتوان آن را به صورت یک دانش قابل تعلیم و تعلّم برای عموم درآورد.
🌀راه مطالعه حسی و علمی خلقت، از نظر سادگی، روشنی و عمومیت، بهترین راهها است؛ اما این راه تنها ما را به وجود قوّه شاعر، علیم و حکیم و مدبّری که طبیعت را میگرداند، معتقد میکند؛ اما اینکه آیا آن قدرت خدا است و مصنوع صانع دیگری نیست یا نه...؛ علوم حسی بشر، از نفی و اثبات آن ناتوان است.
🌀راه عقل، تنها راهی است که خداشناسی را به صورت یک علم مثبت، منسجم و منطقی درمی آورد.1
🌀بر اساس مطالب پیش گفته، با شناخت نفس یا روح و یا حقیقت خود و توجه به این امر که اصل ما (روح) ما چه بوده، چه گشته و چه میتواند باشد و آگاهی از چگونگی تهذیب نفس و طریق سلوک و راه حصول کمال، میتوانیم خداوند را با علم حضوری اکتسابی بیشتر، بهتر و عمیقتر بشناسیم. در واقع، معرفت نفس ـ که پلی برای معرفت خداوند است ـ همان سلوک
عملی و شرعی است. بنابراین، امری که انسان را به شهود وجه حق میرساند، شناخت حقیقت خود و حرکت به سوی مقام اصلی خویش است و این، جز با تحصیل تقوا میسر نخواهد بود. در این زمینه، توصیه میشود کتاب مقالات استاد محمد شجاعی را با دقت، تکرار و وسواس مطالعه فرمایید. به هر حال باید دانست که:
هر کسی اندازه روشندلی
غیب را بیند به قدر صیقلی
هر که صیقل بیش کرد، او بیش دید
بیشتر آمد بر او صورت پدید 2
📚پی نوشت:
1. اصول فلسفه و روش رئالیسم، مقدمه استاد مطهری، ج 5، صص 51 ـ 70.
2. مثنوی، دفتر چهارم، ابیات 2909 ـ 2910.
🍁🌳 @p_eteghadi 🌳🍁